جعبه فرمان یکی از حیاتی‌ترین اجزای سیستم هدایت خودرو است که سلامت آن نقش مستقیمی در ایمنی و راحتی رانندگی دارد. در خودروی دنا نیز مانند سایر خودروها، جعبه فرمان ممکن است دچار مشکلاتی شود که نیاز به تعمیر یا تعویض داشته باشد. این مشکلات می‌توانند ناشی از استهلاک قطعات، کمبود یا نشت واسکازین (روغن هیدرولیک در مدل‌های مجهز به فرمان هیدرولیک)، ضربه، یا استفاده از قطعات نامرغوب باشند.

علائم رایج خرابی جعبه فرمان دنا:

ایجاد صدای غیرعادی:

شنیدن صداهایی شبیه به تقه، زوزه یا سایش هنگام چرخاندن فرمان، به خصوص در حالت درجا یا سرعت‌های پایین، می‌تواند نشان‌دهنده مشکل در جعبه فرمان باشد.

لقی فرمان:

احساس خلاصی بیش از حد یا عدم دقت در فرمان‌پذیری، که باعث می‌شود راننده برای حفظ مسیر مستقیم نیاز به اصلاحات پی در پی فرمان داشته باشد.

سفت شدن فرمان:

دشواری در چرخاندن فرمان، به خصوص در سرعت‌های پایین یا هنگام پارک کردن، می‌تواند ناشی از کمبود روغن هیدرولیک، خرابی پمپ هیدرولیک، یا مشکلات داخلی جعبه فرمان باشد. (در مدل‌های مجهز به فرمان برقی در دنا پلاس، سفتی فرمان می‌تواند مربوط به یونیت EPS باشد.)

نشتی روغن هیدرولیک:

مشاهده لکه‌های روغن زیر خودرو، به خصوص در اطراف جعبه فرمان یا شلنگ‌های هیدرولیک، نشان‌دهنده نشتی در سیستم هیدرولیک فرمان است که می‌تواند منجر به کاهش سطح روغن و آسیب به جعبه فرمان شود.

گیج بودن فرمان:

عدم پایداری خودرو در مسیر مستقیم و انحراف به طرفین، که می‌تواند دلایل مختلفی از جمله مشکلات جعبه فرمان داشته باشد.

دلیل خرابی جعبه فرمان دنا

دلایل مختلفی می‌توانند منجر به خرابی جعبه فرمان خودروی دنا شوند. برخی از رایج‌ترین این دلایل عبارتند از:

کمبود یا آلودگی روغن هیدرولیک:

در مدل‌های مجهز به فرمان هیدرولیک، کمبود واسکازین (روغن هیدرولیک) یا کثیف شدن آن به مرور زمان، باعث افزایش اصطکاک و فشار بر قطعات داخلی جعبه فرمان شده و منجر به سایش و خرابی می‌شود. نشتی روغن هیدرولیک نیز از عوامل اصلی کمبود آن است.

فرسودگی قطعات داخلی:

جعبه فرمان شامل قطعات متحرک مختلفی مانند دنده شانه‌ای، پینیون، کاسه نمدها و بوش‌ها است. استفاده طولانی مدت و استهلاک طبیعی باعث فرسودگی این قطعات شده و می‌تواند منجر به لقی، صدا و سفتی فرمان شود.

خرابی کاسه نمدها و اورینگ‌ها:

این قطعات آب‌بندی کننده از نشت روغن هیدرولیک جلوگیری می‌کنند. خرابی یا پارگی آن‌ها منجر به نشتی روغن و در نتیجه آسیب به جعبه فرمان می‌شود.

ورود آلودگی و گرد و غبار:

قرار گرفتن جعبه فرمان در معرض عوامل محیطی می‌تواند باعث ورود گرد و غبار، آب و سایر آلودگی‌ها به داخل آن شود که این مواد می‌توانند فرآیند روانکاری را مختل کرده و باعث سایش و خوردگی قطعات شوند.

ضربه و تصادف:

وارد شدن ضربه شدید به چرخ‌ها یا زیر خودرو می‌تواند باعث آسیب فیزیکی به جعبه فرمان یا کج شدن و دفرمه شدن قطعات داخلی آن شود.

استفاده از رینگ و لاستیک غیراستاندارد:

استفاده از رینگ و لاستیک با ابعاد نامناسب یا غیر استاندارد می‌تواند فشار بیشتری به سیستم فرمان و جعبه فرمان وارد کرده و عمر مفید آن را کاهش دهد.

خرابی پمپ هیدرولیک:

در سیستم فرمان هیدرولیک، پمپ وظیفه تامین فشار روغن را بر عهده دارد. خرابی پمپ می‌تواند منجر به کاهش فشار روغن و در نتیجه سفت شدن فرمان و آسیب به جعبه فرمان شود.

مشکلات در سیستم تعلیق و جلوبندی:

لقی در سیبک‌ها، طبق‌ها یا سایر اجزای جلوبندی می‌تواند فشار نامتعارفی به جعبه فرمان وارد کرده و باعث خرابی آن شود.

نصب غیراصولی یا استفاده از قطعات بی‌کیفیت:

در صورت تعویض یا تعمیر قبلی جعبه فرمان، نصب غیراصولی قطعات یا استفاده از قطعات یدکی بی‌کیفیت و غیراصلی می‌تواند منجر به خرابی زودهنگام جعبه فرمان شود.

جعبه فرمان یک کار تخصصی است و نیازمند دانش فنی و ابزار مخصوص می‌باشد. به طور کلی، پس از مراجعه به تعمیرگاه، مکانیک ابتدا با بررسی علائم گزارش شده توسط راننده و همچنین بازرسی چشمی، سعی در عیب‌یابی اولیه می‌کند. در ادامه، ممکن است نیاز به بررسی سطح و کیفیت روغن هیدرولیک، بررسی نشتی‌ها، و تست عملکرد فرمان در شرایط مختلف باشد.

نحوه تعمیر جعبه فرمان دنا

تشخیص و ارزیابی اولیه:

مکانیک ابتدا خودرو را بررسی می‌کند تا علت اصلی مشکل (مانند روغن ریزی، لقی، سفتی، صدا) را دقیقاً تشخیص دهد و تأیید کند که مشکل واقعاً از خود جعبه فرمان است و نه از پمپ، شلنگ‌ها، سیبک‌ها یا ستون فرمان.

در صورت روغن ریزی، محل دقیق آن (از کاسه نمدهای دو سر، کاسه نمدهای داخلی یا بدنه) مشخص می‌شود.

آماده‌سازی و دسترسی:

خودرو روی جک بالابر قرار گرفته و بالا برده می‌شود.

چرخ‌های جلو باز می‌شوند.

قطعاتی که دسترسی به جعبه فرمان را مسدود می‌کنند (مانند برخی از قطعات جلوبندی، اگزوز، یا سینی زیر موتور) ممکن است باز شوند.

در صورت نیاز، سیال هیدرولیک از سیستم تخلیه می‌شود (برای سیستم‌های هیدرولیک).

جداسازی اجزای متصل به جعبه فرمان:

میل رابط‌ها : سیبک‌های دو سر میل رابط از طبق‌ها یا مجموعه چرخ باز می‌شوند. برای این کار معمولاً نیاز به ابزار جداکننده سیبک است.

شلنگ‌های هیدرولیک : شلنگ‌های فشار قوی و برگشت سیال هیدرولیک که به جعبه فرمان متصل هستند، باز می‌شوند. باید دقت شود که سیال باقی‌مانده جمع‌آوری شود.

اتصال به ستون فرمان: اتصال بین میل فرمان و ورودی جعبه فرمان (معمولاً یک مفصل کشویی) باز می‌شود.

باز کردن جعبه فرمان از روی شاسی:

پیچ‌ها یا بست‌هایی که راکت فرمان را به شاسی یا زیرفریم خودرو متصل نگه می‌دارند، باز می‌شوند. تعداد و محل این پیچ‌ها در خودروهای مختلف متفاوت است.

جعبه فرمان با دقت از جای خود خارج می‌شود. این مرحله ممکن است نیاز به مانور دادن در فضای محدود زیر خودرو داشته باشد.

بررسی و تعمیر جعبه فرمان (روی میز کار):

جعبه فرمان روی میز کار قرار می‌گیرد.

گردگیرهای دو سر جعبه فرمان باز می‌شوند.

میل دنده شانه‌ای و سایر قطعات داخلی برای بررسی فرسایش، خوردگی، تاب برداشتگی یا آسیب دیدگی بازبینی می‌شوند.

در صورت روغن ریزی از کاسه نمدها، جعبه فرمان دمونتاژ شده و تمامی کاسه نمدهای فرسوده (اعم از کاسه نمدهای سر میل دنده شانه‌ای، کاسه نمدهای پیستون هیدرولیک و غیره) با کاسه نمدهای نو و استاندارد تعویض می‌شوند. این مرحله نیاز به ابزار پرس یا ابزارهای مخصوص برای جا زدن صحیح کاسه نمدها دارد.

قطعات داخلی مانند بوش‌ها، بلبرینگ‌ها یا رینگ‌های آب‌بندی پیستون نیز بر حسب نیاز و وضعیتشان تعویض می‌شوند.

تمامی قطعات داخلی تمیزکاری می‌شوند.

پس از تعویض قطعات معیوب، جعبه فرمان مجدداً مونتاژ می‌شود. در این مرحله، گریس‌کاری مناسب قطعات متحرک انجام می‌شود.

نصب مجدد جعبه فرمان روی خودرو:

راکت فرمان تعمیر شده یا جایگزین شده با دقت در محل خود روی شاسی یا زیرفریم نصب می‌شود و پیچ‌های نگهدارنده با گشتاور مناسب سفت می‌شوند.

اتصال مجدد اجزا:

اتصال جعبه فرمان به ستون فرمان برقرار می‌شود.

میل رابط‌ها مجدداً به طبق‌ها یا مجموعه چرخ متصل می‌شوند و سیبک‌ها با گشتاور مناسب سفت شده و خار ایمنی آن‌ها نصب می‌شود.

شلنگ‌های هیدرولیک  مجدداً به جعبه فرمان متصل می‌شوند و از سفت بودن آن‌ها اطمینان حاصل می‌شود.

پر کردن سیال هیدرولیک و هواگیری:

مخزن سیال هیدرولیک فرمان با سیال مناسب پر می‌شود.

سیستم به دقت هواگیری می‌شود تا تمامی هوای وارد شده خارج شود. این کار معمولاً با روشن کردن خودرو و چرخاندن فرمان به چپ و راست در حالی که چرخ‌ها از زمین جدا هستند انجام می‌شود تا حباب‌های هوا خارج شوند و سطح سیال در مخزن ثابت بماند.

نصب چرخ‌ها و پایین آوردن خودرو:

چرخ‌ها نصب شده و خودرو از روی جک پایین آورده می‌شود.

میزان فرمان:

این مرحله بسیار حیاتی و الزامی است. هرگونه دستکاری یا تعویض در جعبه فرمان یا میل رابط‌ها، تنظیم زوایای چرخ‌ها (مانند Toe) را به هم می‌ریزد. برای اطمینان از فرمان‌پذیری صحیح، سایش یکنواخت تایرها و پایداری خودرو، انجام میزان فرمان توسط دستگاه تخصصی پس از این تعمیر ضروری است.

بررسی نهایی و تست رانندگی:

قبل از تحویل خودرو، مکانیک سیستم فرمان را برای اطمینان از عملکرد صحیح، نرمی فرمان، عدم وجود صداهای غیرعادی و عدم نشتی مجدد بررسی می‌کند.

تست رانندگی برای اطمینان از پایداری و فرمان‌پذیری صحیح خودرو انجام می‌شود.

به دلیل پیچیدگی قطعات داخلی، حساسیت سیستم هیدرولیک ، نیاز به ابزار تخصصی و تأثیر مستقیم بر ایمنی خودرو، تأکید می‌شود که تعمیر جعبه فرمان دنا صرفاً باید در تعمیرگاه‌های مجاز و توسط تکنسین‌های با تجربه صورت گیرد.