علت صدای تق‌تق جعبه فرمان؛ عیب‌یابی فوق‌تخصصی و راهکارهای تعمیر

شنیدن صدای تق‌تق (Clunking Noise) در سیستم فرمان، چیزی فراتر از یک صدای مزاحم است؛ این صدا در واقع زبان خودرو برای اعلام یک “لقی خطرناک” در حیاتی‌ترین سیستم ایمنی ماشین است. در مرکز تخصصی **هیدرولیک لند**، ما روزانه با خودروهای متعددی روبرو می‌شویم که به دلیل نادیده گرفتن همین صداهای کوچک، دچار خسارت‌های سنگین در بخش جلوبندی و سیستم هدایت شده‌اند. در این مقاله جامع، تمامی احتمالات را از لقی‌های میکرونی تا خرابی‌های ساختاری بررسی می‌کنیم.

۱. کالبدشکافی لقی دنده شانه‌ای (Rack) و پینیون

جعبه فرمان‌های شانه ای (Rack and Pinion) بر اساس درگیری دو قطعه فلزی کار می‌کنند. اگر لایه محافظ روغن یا گریس بین این دو قطعه از بین برود، سایش فلز با فلز آغاز می‌شود.

• 🔧 سایش دندانه‌ها: با گذشت زمان، دندانه‌های وسط شفت (که بیشترین استفاده را دارند) خورده می‌شوند. این امر باعث می‌شود در هنگام چرخاندن فرمان، دندانه‌ها به جای لغزش نرم، روی هم “پرش” داشته باشند که صدای تق‌تق تولید می‌کند.
• 🔧 ضعف فنر نگهدارنده (Yoke): یک فنر قوی پشت دنده شانه‌ای وجود دارد که آن را به پینیون می‌فشارد. اگر این فنر ضعیف شود، شفت در جای خود بازی کرده و در هر چرخش ضربه می‌زند.

۲. خرابی سیبک‌های فرمان؛ مفاصل در معرض خطر

سیبک‌ها وظیفه دارند حرکت خطی جعبه فرمان را به حرکت دورانی چرخ‌ها تبدیل کنند. آن‌ها در معرض شدیدترین ضربات جاده هستند.

• ✅ سیبک بیرونی (Tie Rod End): اگر گردگیر آن پاره شود، ورود گرد و غبار باعث خشک شدن گریس و ایجاد لقی می‌شود. صدای آن معمولاً خشک و فلزی است.
• ✅ سیبک داخلی (Inner Tie Rod): این قطعه مستقیماً به انتهای دنده شانه‌ای متصل است. خرابی آن باعث می‌شود فرمان در دست‌اندازها به شدت تق‌تق کند، حتی اگر مسیر صاف باشد.

۳. نقش بلبرینگ سرکمک در صداهای چرخشی

بسیاری از رانندگان به اشتباه تصور می‌کنند هر صدایی در هنگام پیچیدن متعلق به جعبه فرمان است. اما کمک‌فنرها برای چرخیدن نیاز به یک بلبرینگ در قسمت بالایی (سرکمک) دارند.

• 🚩 تست تشخیص: اگر در حالت درجا فرمان را بچرخانید و صدای “تق” همراه با لرزش فنر (که با دست زدن به فنر حس می‌شود) باشد، مشکل از بلبرینگ سرکمک است، نه جعبه فرمان.

۴. چهارشاخ ستون فرمان؛ رابطی که فراموش می‌شود

ستون فرمان دارای دو یا سه مفصل چهارشاخ است تا بتواند زاویه غربیلک را به جعبه فرمان منتقل کند.

• ⚠️ خشکی بلبرینگ‌های سوزنی: این چهارشاخ‌ها دارای بلبرینگ‌های بسیار ظریفی هستند. با ورود رطوبت و شستشوی موتور، گریس این بخش شسته شده و باعث ایجاد پله در فرمان و صدای “تق” در لحظه شروع پیچش می‌شود.

۵. لقی بوش‌های داخلی پوسته جعبه فرمان

شفت اصلی جعبه فرمان درون بوش‌هایی از جنس تفلون یا برنج حرکت می‌کند. اگر این بوش‌ها به دلیل ضربه یا اتمام عمر مفید گشاد شوند، شفت دچار “بازی عرضی” می‌شود.

• 🛠️ دانش فنی هیدرولیک لند: ما در هنگام بازسازی، از بوش‌های تقویت‌شده با آلیاژهای مقاوم استفاده می‌کنیم تا لقی را به صفر برسانیم و عمر قطعه را تضمین کنیم.

۶. تفاوت صدای پلوس با صدای فرمان

یکی از سوالات همیشگی مشتریان: “آیا پلوس من خراب است یا جعبه فرمان؟”

• 🔸 صدای پلوس: ممتد است (تق تق تق تق) و با سرعت گرفتن خودرو تندتر می‌شود. فقط در حال حرکت شنیده می‌شود.
• 🔸 صدای فرمان: معمولاً یک یا دو بار “تق” می‌زند و لزوماً به حرکت خودرو وابسته نیست (حتی در حالت درجا هم شنیده می‌شود).

۷. شل بودن اتصالات شاسی و رام

در خودروهایی که سابقه تصادف دارند یا مدت زیادی در جاده‌های ناهموار بوده‌اند، پیچ‌های نگهدارنده “رام” (شاسی زیرین که جعبه فرمان روی آن سوار است) ممکن است شل شوند. در این حالت با پیچیدن فرمان، کل زیربندی جابجا شده و صدای مهیبی ایجاد می‌کند که راننده آن را از داخل فرمان حس می‌کند.

جدول عیب‌یابی فوق‌تخصصی لرزش و صدا

خدمات تخصصی رفع صدا در مرکز هیدرولیک لند